9.SINIFLAR İÇİN 10.SINIFA GEÇİŞTE ALAN TERCİHİ ve MESLEK SEÇİMİ

Bilindiği gibi ÖSYM 1998 yılından itibaren başlattığı uygulamaya göre üniversiteye girişte, lisede öğrenim gördüğü alana uygun tercih yapanların “Ağırlıklı Orta Öğretim Başarı Puanları” farklı katsayılarla çarpılmaktadır.

Bu kararla birlikte meslek liselerinde okuyan öğrencileri, kendi alanlarında yüksek öğrenim yapmaya özendirmek için ek puan uygulaması başlamıştır. Böylece liselerde okuyan öğrencilerin seçtikleri alana uygun yüksek öğrenim görmeleri sağlanacaktır.

Üniversiteye girişte herhangi bir katkısı olmadığı için, öğrenciler ve veliler şimdiye kadar alan seçimine önem vermiyorlardı. Yeni uygulama ile öğrencilerin, velilerin ve rehber öğretmenlerin alan seçimine önem vermeleri sağlanmış ve lise dersleri üniversiteye girişte daha önemli hale gelmiştir.

Lise 1. sınıfın sonunda seçilecek alan, öğrencilerin ÖSS’de yapacakları tercihlerde son derece etkilidir. ÖSS’de alan ve alan dışı tercihlerde AOBP’nin çarpılacağı katsayı (Alan tercihlerinde 0,8, alan dışı tercihlerinde 0,3) farklı olacağı için, yanlış tercih yüzünden 25 puan ile 50 puan arasında değişen bir kayba uğrayacaklardır. Bu kayıp virgülden sonra puanların bile çok önemli olduğu ÖSS’de binlerce kişinin gerisinde kalma anlamına gelebilir.

1) ALAN SEÇİMİ NE ZAMAN YAPILIR?

Liselerde sınıf geçme yönetmeliğinin 45. Maddesi gereği alan seçimi 9. Sınıfın sonunda yapılır. Ancak bu seçim 9. Sınıfın başında planlanmalıdır. Çünkü bir öğrencinin belirli bir alanı seçebilmesi için o alanın kaynak derslerinin yılsonu ağırlıklı ortalamasının belirli bir barajın üstünde olması gerekir. O halde bir öğrenci 9. Sınıfın başında seçeceği alanı belirlemeli ve seçeceği alanın kaynak derslerinin notlarını barajın üstüne çıkarmaya çalışmalıdır. 9. Sınıfın sonundan başlamak üzere yaz boyunca okullar açılıncaya kadar alan seçimi yapılabilir. Nakillerde ve değişikliklerde bu süre okulların açılmasını takip eden ilk bir aya kadar uzatılabilir.

2) ALANLAR NASIL BELİRLENİR?

Alanların belirlenmesinde öğrencinin 9. Sınıf notlarına ve kendi isteğine, öğrenci velisinin yazılı isteğine, ilgili müdür yardımcısının görüşüne, sınıf ve rehber öğretmenin görüşüne başvurularak karar verilir.

* Öğrenci Başarısı: Yönelme veya yönlendirmede, alanlara kaynaklık eden derslerin yılsonu notları ya da yılsonu notlarının ağırlıklı ortalaması esas alınır.

Öğrencilerden;

a) Alana kaynaklık eden derslerin her birinden başarılı olanlar istediği alana,

b) Alana kaynaklık eden derslerden başarısız dersi bulunup bu derslerin yılsonu notlarının ağırlıklı ortalaması en az 2.50 olanlar o alana,

c) (a) ve (b) bentlerindeki şartları taşımayanlar, alana kaynaklık eden derslerin yılsonu notlarının ağırlıklı ortalamasının yüksek olduğu alana

Yönlendirilir.

* İdare, Öğretmenler, Öğrenci ve Velisinin Görüşü Okulda müdür yardımcısı nezaretinde sınıf öğretmeni ve rehber öğretmenin yardımı ile öğrenci ve velinin görüşü alınarak ortak olarak karar verilir. Bu karar için öğrencinin yukarıdaki şartları taşıması gerekir.

3)ALAN SEÇİMİ İÇİN NOT YÜKSELTME

Bir öğrenci istediği alana ait şartları taşımıyorsa, alana kaynaklık eden derslerin ortalaması 3’ten az ise en fazla 3 dersten ortalama yükseltme sınavına girebilir. Ortalama yükseltme sınavına girilecek dersler veli ve sınıf öğretmeni ile birlikte belirlenip velinin yazılı isteği ile yürürlüğe girer.

4) ALAN DEĞİŞTİRME

Alan değişikliği için öğrencinin değiştirmek istediği alana ait şartları taşıması gerekir. Bu durumdaki öğrenciler okul açıldıktan sonraki ilk bir ayın sonuna kadar alan değiştirme isteminde bulunabilirler. 10. sınıfın ilk bir ayından sonra değişiklik yapılamaz. Ancak Milli Eğitim Bakanlığı sınav sisteminin değişmesiyle ortaya çıkan durumdan dolayı 1998 – 1999 öğretim ÖÖ yılı için 11. sınıf başında da alan değiştirme izni vermiştir. Buna göre yeni alanına ait 10. sınıfta görmediği derslerden borçlu geçmek kaydıyla 11. sınıf başında da alan değişikliği yapılabilir.

5) 9. SINIFTA ALAN SEÇİMİNDE ETKİLİ OLAN KAYNAK DERSLER

Fen Bilimleri Alanı:

Biyoloji, Fizik, Kimya, Matematik

Sosyal Bilimler Alanı :

Türk Dili Edb., Tarih, Coğrafya

Türkçe-Matematik Alanı:

Türk Dili ve Edebiyatı, Matematik

Yukarıda da belirtildiği gibi öğrenciler 9. Sınıf sonunda girmek istedikleri alanın kaynak derslerinden 3 veya daha yukarı not almaları gerekir.

6) DERSLERİN SEÇİMİ

Ders yılı sonunda okulun bina ve imkânları, öğretmen durumu dikkate alınarak açılabilecek alan/bölüm seçmeli ve seçmeli derslerin tümü idarece ilan edilir.

Ders kesimini takip eden 10 gün ve kesimden sonra 10 gün toplam 20 gün içinde ilan edilen dersler arasından seçim yapılır.

Seçimde sınıf öğretmeni, veli ve öğrenci birlikte karar verirler. Veli tarafından yazılı olarak müdürlüğe bildirilir. Ders seçiminde sınıf öğretmeni öğrenci gelişim dosyasındaki bilgilerin geçmiş yıllardaki başarısını dikkate alır.

Seçilen bir dersin eğitim ve öğretiminin yapılabilmesi için bu dersi en az 20 öğrencinin seçmiş olması gerekir. Ancak okul idaresi bunun altındaki rakamı da imkânları varsa kabul edebilir.

7) ALAN SEÇİMİNİN ÜNİVERSİTE PUANINA ETKİSİ

Eğer öğrenciler alan seçimini doğru yapmazlarsa akranlarına göre 25–50 arasında değişen bir puan kaybına uğrayacaklardır. Bu da ortalama 100.000 kişinin gerisinde kalma anlamına gelir. Hangi alanın üniversiteye girişte etkili olacağı ÖSYM’nin giriş kılavuzunda verilmiştir. Öğrenciler daha 9. Sınıf sonunda bu kılavuzdaki bilgilere bakarak alan seçimini yapmaları gerekecektir.

Alan seçimi bir anlamda hayat boyu sürdürülecek mesleğin seçimi anlamına gelmektedir. Öğrenciler kendi alanı dışındaki okulları da kazanabilirler ancak, bunun çok zor olduğu herkesçe bilinmelidir.

Seçilen alana uygun tercih yapılması halinde Ağırlıklı Orta Öğretim Puanı 0,8 katsayısı ile farklı tercih yapılırsa 0,3 katsayı ile çarpılacaktır.

8) AĞIRLIKLI ORTA ÖĞRETİM BAŞARI PUANI

a. Okul Başarısının Tespiti: Öğrencinin lisede üç yıl sonunda aldığı “Yıl Sonu Başarı Ortalamaları” toplanır ve aritmetik ortalaması alınarak “Mezuniyet Notu” belirlenir. Okuldan o yıl mezun olan öğrencilerin mezuniyet notları kullanılarak o okulda her öğrenci için orta öğretim başarı puanı tespit edilir.

b. Ağırlıklı Orta Öğretim Başarı Puanı: Yukarıda verilen yolla hesaplanan öğrenciye ait OÖBP, okulun bir önceki yıl ÖSS ortalaması, okuldaki en düşük ve en yüksek OÖBP’nin kullanılması ile “Ağırlıklı Orta Öğretim Başarı Puanı (AOBP)” hesaplanmaktadır. AOB Puanı da Yerleştirme ÖSS Puanına belirli bir katsayı ile çarpılarak eklenmekte, böylece öğrencinin okul başarısı puana yansımaktadır. Sınav sisteminde yapılan son değişiklikle okul başarısının ÖSS puanına katkısı artırılmıştır.

MESLEĞE GİDEN YOLDA NELER YAPMALIYIM?

Meslek Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar

*Kendi özelliklerimizi tanımalıyız

*Mesleklerin özelliklerini tanımalıyız.

*Kendi özelliklerimizle, mesleklerin özellikleri arasındaki ortak noktaları bulmalıyız.

Şimdi tek tek bunlar üzerinde duralım:

A. Kendini Tanıma

Meslek seçiminde kişinin kendini tanıması demek; hangi çalışma alanının gerektirdiği görevleri yerine getirebileceğini (yetenekleri), nasıl bir çalışma ortamında ne gibi işleri yapmaktan hoşnut olacağını (ilgileri) ve mesleki etkinliklerden başka ne gibi yararlar beklediğini (Meslek değerlerini) açık seçik olarak ifade edebilmesi demektir. Bu özellikleri kısaca inceleyelim;

1) Yetenekler

Yetenek kalıtımla getirilen gizli gücün, eğitim ve çevre etkisiyle geliştirilmiş kısmını ifade eder. Bir imse bir mesleği ya da ona hazırlayan bir eğitim programını seçerken hangi yetenek türüne ne derece sahip olduğunu düşünmeli ve en çok sahip olduğu yeteneğini kullanabileceği çalışma alanını oluşturmalıdır. Genel akademik yeteneği oluşturan yeteneklerse şu şekilde sınıflandırılabilir;

a) Sözel yetenek; Bu yetenek sosyal bilimlerde, dil bilim ve diğer insan bilimlerindeki başarı için gereklidir.

b) Sayısal yeteneği; Bu yetenek bütün temel bilimlerde, tıp, veterinerlik gibi sağlık bilimlerinde ve mühendislik alanlarında başarı için gerekli bir yetenektir.

c) Şekil–Uzay İlişkileri yeteneği; Bu yetenek inşaat, makine, harita, kadastro mühendisliği, mimarlık, endüstriyel tasarım, diş hekimliği gibi alanlarda başarı için gerekli bir yetenektir.

2) İlgiler

Herhangi bir zorlama altında olmadığı ya da kendisine bir ödül vaad edilmediği halde bir kimse kendiliğinden bazı faaliyetlere girişiyor ve bundan doyum sağlıyorsa, bu kimsenin o tür faaliyetlere karşı ilgisi olduğu söylenebilir.

Belli başlı ilgi alanları şu şekilde sınıflandırılabilir;

a) Temel Bilim: Temel bilim ilgisi yüksek olan kimseler, fizik, kimya, biyoloji ve matematik alanları yanında tıp, veterinerlik ve mühendislik gibi uygulamalı alanlarda bilimsel çalışma yapmaktan doyum sağlayabilirler.

b) Sosyal Bilim: Sosyal bilim ilgisi yüksek olan kimseler hukuk, siyaset bilimleri, sosyoloji, psikoloji gibi alanlarda çalışma yapmaktan doyum sağlayabilirler.

c) Mekanik: Mekanik ilgi, çeşitli alet ve makineler yapmak, işletmek ve onarmak gibi faaliyetlerden hoşlanmaktır. Mekanik ilgi, makine ve elektrik–elektronik mühendisliği gibi teknik alanlarda başarı ve doyum için gereklidir.

d) İkna: İkna ilgisi, başkalarına düşüncelerini aktarma, belli bir amacı gerçekleştirmek için başkalarını etkilemek gibi davranışları içeren bir ilgi alanıdır. İkna ilgisi ile ilgili meslekler arasında yazarlık, gazetecilik, hukuk sayılabilir.

e) Ticaret: Ticaret ilgisi pazarlama ve reklâmcılık programlarıyla yakından ilişkilidir. Ancak ticarete ilgi duyan kimseler, hangi alanlarda yetişmiş olurlarsa olsunlar, bir gün meslekleri ile ilgili ticari bir faaliyete girişebilir. Örneğin bir ziraat mühendisi, ziraat aletleri ya da ilaçları satan bir ticarethane açabilir.

f) Sosyal Yardım: Sosyal hizmetler, tıp, psikoloji, çocuk gelişimi ve eğitim gibi programlar sosyal yardım ilgisi yüksek olan kimseler için uygun çalışma alanları olabilir.

3) Değerler

İnsanlar ömürlerinin yaklaşık üçte birini kapsayan mesleklerinden doyum beklerler. Meslek faaliyeti sonunda beklenen doyum genellikle “Meslek Değeri” olarak adlandırılır ki ilgi, faaliyetin özünden duyulan doyumu, değer ise o faaliyetin yapıldığı ortamdan ve getirdiği toplumsal ödüllerden kaynaklanan doyumları içerir. Aşağıda bazı değer alanları ve bunların çalışma hayatındaki belli başlı işlerle ilişkileri kısaca açıklanmıştır:

a) Yaratıcılık: Yaratıcılığı kullanma, her meslekte olmakla birlikte mimarlık, endüstri tasarımcılığı gibi mesleklerde daha fazla muhasebecilik, kütüphanecilik gibi mesleklerde daha az olabilmektedir.

b) Yarışma: Bazı kimseler yetenek ve başarılarının başka insanlara göre değerlendirilmesine ve üstünlüklerinin tanınmasına olanak veren durumlarda bulunmak isterler. Buna karşılık, başarısızlığa uğramaktan çok korkan kimseler yarışmadan kaçınmaya özen gösterirler. Her mesleğin üst basamaklarında az çok bir yarışma vardır ki özellikle sanat ve bilim alanlarındaki meslekler buna örnek olabilir.

c) Değişiklik: Hayatlarında yenilik ve değişiklik isteyen insanların buna en çok olanak veren alanlara yönelmelerinde yarar vardır. Gazetecilik, diplomatlık, turizm rehberliği bu tür mesleklerden sayılabilir.

d) Düzenli Yaşam: Düzenli bir yaşam isteyen kimseler çalışma saatleri belli olan, seyahat etme, gece ve tatillerde nöbet tutmayı gerektirmeyen, düzenli bir gelir sağlayan ve işsiz kalma tehlikesi olmayan işlerde mutlu olabilirler. Böyle kişiler genellikle devlet sektöründe, büro veya laboratuvarda çalışmayı gerektiren işlerde mutlu olabilirler.

e) Liderlik: Bazı kişiler iş yerinde lider olmak, çalışmaları planlayıp yönlendirmek, başkalarını yönetmek isterler. Hangi meslek alanında yetişmiş olursa olsun bir işyerinde çalışmaya başlayan bir kimse liderlik ve yöneticilik özelliklerini kanıtladıkça bu pozisyonlara yükselebilirler.

f) Kazanç: Çalışan herkes kendisine rahat bir yaşam sağlayacak derecede kazanç elde etmek ister. Ancak, bazı kişiler için yüksek düzeyde kazanç elde etmek çok önemlidir. Yalnız bol kazanç risk faktörü ile yakından ilgili olduğundan, bazen sağlığı ve hazır haldeki kazancı tehlikeye atmayı da gerektirebilir.

4) Bedensel ve Ruhsal Yapı

Birey meslek seçmeye yönelik olarak kendini tanıma aşamasında bedensel ve ruhsal yapısına da yani cins, yaş, boy, ağırlık, sağlık durumu, gelişme ve büyüme özellikleri, enerji durumu, görünüşü ve ses tonu, bedensel özürler ve güçlü yönleri vb. gibi dikkat etmelidir. Çünkü elleri sürekli titreyen birinin çizim gerektiren bir mesleği seçerken bunu göz önünde bulundurması; çabuk sinirlenen birinin psikoloji, tıp, sosyal hizmetler, öğretmenlik gibi mesleklere yönelirken buna dikkat etmesi gerekir.

Bütün bunların yanında kendi kendinize yönelteceğiniz şu sorular da hangi tür mesleklere yönelebileceğiniz konusunda sizlere ipuçları verebilir:

10 Yıl Sonra Nasıl Bir Yaşam İstiyorum?”

 Nasıl bir iş?

 Nasıl bir iş yeri?

 Nasıl bir ev?

 Nasıl bir aile?

 Nasıl arkadaşlar?

 Nasıl bir sosyal yaşam?

Bütün bu soruları zihninizde resimlendirerek ayrıntılandırabilir, farklı konulara yönelik soruları çoğaltabilirsiniz.

B. Mesleklerin Özelliklerini Tanıma

Mesleğinizle ilgili kararınızı oluşturma sürecinde kendinizi tanımanın yanı sıra iş dünyasını, meslekleri ve kariyer beklentilerini tanımanız da gereklidir. Bu anlamda meslekleri inceleme sürecinde aşağıda yer alan soruların cevaplarını araştırmak, meslekleri ayrıntılı olarak tanımanıza yardımcı olacaktır.

 Mesleğin tanımı nedir?

 Nasıl ve kaç yıllık bir öğrenim gerektirmektedir?

 Öğrenim süresinde hangi dersler okutulmaktadır?

 Bu iş kolunda eleman talebi var mıdır?

 Bu işte ne gibi faaliyetlerde bulunulmaktadır?

 Kullanılan malzeme ve makineler nelerdir?

 Yürüme, ayakta durma vb. koşulları var mıdır?

 Nasıl bir çalışma ortamı vardır? (Büro, açık alan vs.)

 İş tehlikeleri var mıdır? (Radyasyon, zehirlenme, patlama, yanma, elektriğe kapılma, mikrop kapma vs.)

 Bireysel olarak mı grupla mı çalışmayı gerektirmektedir?

 Mesleğe giriş ve emekli olma yaşları kaçtır?

 Tercih edilen bedensel ve kişisel özellikler bulunmakta mıdır? (Boy, ağırlıklı cinsiyet, özel yetenekleri)

 Kesinlikle iş deneyimi aranmakta mıdır?

 Yabancı dil bilme tercih nedeni midir?

 İşte ilerleme şartları nelerdir?

 Kazanç durumu (en az, en çok) nedir?

 İşin çalışanlarına göre avantajlı ve dezavantajlı tarafları nelerdir? (izin imkanı, prim, prestij vs.)

Birçok insan yaşamda sadece var olanları görür.

Bazı insanlar ise gelecekte olabilecekleri de görür, ancak pek bir şey yapmazlar.

Çok az insan ise gelecekte gördükleri rüyanın gerçekleşmesi için gerekli cesaret, kararlılık ve sabırla tüm niteliklerini kullanarak hedeflerine ulaşır.

Sizler son gruba girmeye hedefleyin. Eğer istiyorsanız...

C. Kendi Özelliklerinizle Mesleğin Özellikleri Arasındaki Ortak Noktaları Bulma

Kendi özellikleriniz ile mesleklerin özelliklerini inceledikten sonra aşağıdaki noktalara dikkat ederek mesleki alternatiflerinizi oluşturabilirsiniz.

Kendi özellikleriniz ile mesleklerin özellikleri ne derece uyuşuyor. Meslek ile uyuşan özellikleriniz fazlaysa başarılı bir eğitim ve meslek hayatı sürdürme olasılığınız yüksek olacaktır.

Mesleklerle uyuşmayan özellikleriniz, o mesleği yapmanızı engelleyecek durumda mı? Örneğin; kişilik yapısı ve sosyal yaşantısından dolayı insanlardan fazla hoşlanmayan ve sinirli yapıya sahip birinin polislik, öğretmenlik gibi mesleklerde başarısız olma ihtimali yüksektir.

Ayrıca birey, istekleri doğrultusunda bir meslek tercihi yapmadığında, ne içinde bulunduğu meslekte yeteneklerini kullanıp başarılı olabilir ne de mutlu bir birey olarak mesleğini sürdürebilir.

Kendi özellikleriniz ile meslek özelliklerinin araştırılması ve ortak noktalarının belirlenmesi yanında, bizim toplumumuza özgü olarak bu seçiminde etkili olabilecek diğer faktörler şöyle sıralanabilir:

 Anne–babalarınızın arzularına uymak,

 Beğenilen–sevilen kişilerin mesleklerine özenmek,

 Günümüzde popüler olan mesleği edinmek,

 Daha çok fazla para kazanılan mesleği seçmek,

 Toplum içinde sadece saygınlığı olan meslekleri seçmek,

 Öğretmenlerin uygun gördüğü meslekleri seçmek,

 İş bulması kolay olan meslekleri seçmek,

 Üniversiteye girmeyi kolaylaştıran, düşük puanla yerleşilen meslekleri seçmek

 Sevildiği sanılan meslekleri seçmek, (Sadece olumlu özellikleri tanınarak yanılgıyla seçmek)

 Hayallerle geliştirilen idealdeki meslekleri seçmek,

Meslek seçerken bunlardan daha çok kendinizi tanımaya (ilgi yetenek ve değerlerim neler?), meslekler hakkında objektif bilgiler edinmeye ve meslekleri tanımaya çalışırsanız meslek seçiminde doğru kararı vermiş olursunuz.

OKULUMUZDA ALAN TERCİHİNE AÇILACAK BÖLÜMLER:

Fen Bilimleri Alanı

Sosyal Bilimler Alanı

Türkçe-Matematik Alanı

Bilgisayarlı Muhasebe

Çocuk Gelişimi ve Eğitimi

Elektrik Elektronik

"Derin olan kuyu değil, kısa olan iptir."

" Düşünmeden öğrenmek faydasızdır. Öğrenmeden düşünmekse tehlikeli..."

Asarcık ÇPL Rehberlik Servisi

Burcu İLERİ